ریچارد برتن
Burton,Richard
بازیگر (1925، پونتر یدیفن- ویلز؛ 1984)
با نام ریچارد والترز جنکینز جونیر به دنیا آمد. دوزادهمین فرزند، از سیزده فرزند، یک معدن چی بود. پس از مرگ مادرش در دو سالگی تحت سرپرستی خواهرش بزرگ شد. به لطف بورسی که به
دست اورد، تحصیلاتش را در کالج اکستر آکسف ورد به پایان برد. درست پیش از ورود به دانشگاه، در سال 1943، در لیورپول روی صحنه رفت. نام هنری اش را از فلیپ هنری برتن، که معلم مدرسه ی و مشوق او در پی گرفتن کار بازیگری بود، گرفت. طی سال های 1944 تا 1947 در خدمت ارتش بود. در 1948 به صحنه بازگشت و در همین سال، برای نخستین بار، جلوی دوربین رفت. در اوایل دهه ی 1950 در صحنه تآترهای انگلستان و برودوی به شهرت رسید. در 1952 در نخستین فیلم امریکایی خود، دختر عموی من ریچل، بازی کرد. با فیلم هایی مثل خرقه، شاهزاده بازیگران و اسکندر کبیر در زمره ستارگان قرار گرفت. با این همه، نقطه عطف فعالیت هایش، ازدواج با الیزابت تیلر بازیگر (1964-1974 و 1975-1976) بود. با تیلر سر صحنه کلئوپاترا آشنا شد و خیلی زود رابطه این دو یکی از خبر سازترین رابطه های تاریخ سینما شدو به بهانه همین رابطه هر دو در زمره گران ترین ستارگان سینما در آمدند (از یازده فیلم مشترک شان فقط بعضی موفق بودند). از اوایل دهه ی 1960 تا سال های میانی دهه ی 1970 در اوج بود. در حالی که در سینما قابلیت هایش (که در تآتر جلوه بسیار داشتن) کم تر مورد استفاده فیلم سازان و توجه تماشاگران قرار گرفت. هفت بار کاندیدای دریافت اسکار بود؛ برای نقش دوم دختر عموی من ریچل و نقش اول خرقه، بکت، جاسوسی که دوباره وارد گود شد، چه کسی از ویرجینیا وولف می ترسد؟، آن، ملکه هزار روزه و اسب. همسر اولش، سی بیل ویلیامز (1949-1963) و دخترش، کیت برتن، بازیگر بودند. در تلویزیون نیز (از جمله در نقش «هیت کلیف» در بلندی های بادخیز، 1958 و مجموعه ی جزیره الیس، 1984) فعالیت داشت.
از فیلم ها: 1948- آخرین روزهای دولوین (ا. ویلیامز)؛ 1950- کنار دریا (م. آندرسن)؛ 1951- نیزار سبز می روید (توییست)؛ 1953- موش های صحرا (وایز)، خرقه (کاستر)، دختر عموی من ریچل (کاستر)؛ 1954- دیمتریوس و گلادیاتورها (دیوز)، شاهزاده بازیگران (دان)؛ 1955- باران های رانچیپور (نگولسکو)؛ 1956- اسکندر کبیر (رابرت راسن)؛ 1957- پیروزی تلخ (ن. ری)؛ 1959- با خشم به گذشته بنگر (ت. ریچاردسن)؛ 1960- قصر یخ (و. شرمن)؛ 1962- طولانی ترین روز (آناکین و...)؛ 1963- کلئوپاترا (منکه ویتس)، اشخاص سرشناس (اسکوبیت)؛ 1964- بکت (گلنویل)، شب ایگوآنا (هیوستن)، هملت (گیلگود و کاکران)؛ 1965- مرغ دریایی (مینه لی)، تازه چه خبر پوسی کت؟ (ک. دانر)؛ 1966- چه کسی از ویرجینیا وولف می ترسد؟ (م. نیکولز)، رام کردن زن سرکش (زفیرلی)، جاسوسی که دوباره وارد گود شد (ریت)؛ 1967- کمدین ها (گلنویل)؛ 1968- بوم! (لوزی)، کندی (مارکوان)؛ 1969- آن، ملکه هزار روز (جاروت)، جایی که عقاب ها جرأت می کنند (هاتن)، پلکان (دانن)؛ 1971- هجوم به رومل (هاتاوی)؛ 1972- ریش آبی (دمیتریک)، قتل تروتسکی (لوزی)، همراسمیت خارج شده است (یوستینوف)؛ 1973- کشتار در روم (کاسماتوس)؛ 1974- اعضای سازمان کوکلوکس کلان (ت. یانگ)، سفر (دسیکا)؛ 1977- جن گیر 2: ملحد (بورمن)، اسب (لومت)؛ 1978- غازهای وحشی (مک لاگلن)، تماس مرگبار (گلد)؛ 1979- صلیب آهنی (مک لاگلن)، محفل دو نفره (داسین)؛ 1984- 1984 (رادفورد).
